Amasya (il)

Amasya, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesinde bulunan bir ildir. Merkez ilçesi Amasya'dır.

Amasya
il
İlin Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 40°39′1″K 35°49′58″D / 40.65028°K 35.83278°D / 40.65028; 35.83278
Ülke	Türkiye
Bölge	Karadeniz Bölgesi
Alt idari birimler	7 ilçe Amasya Göynücek Gümüşhacıköy Hamamözü Merzifon Suluova Taşova
İdare
• Belediye Başkanı	Turgay Sevindi (CHP)
• Vali	Önder Bakan
Yüzölçümü
• Toplam	5.628 km²
Rakım	1.150 m
Nüfus  (2018)
• Toplam	337.508
• Yoğunluk	60/km²
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TRS)
Posta kodu	05000
Alan kodu	(+90) 0358
ISO 3166 kodu	TR-05
Plaka kodu	05
Resmî site T.C. Amasya Valiliği Amasya Belediyesi

Amasya ilinin nüfusu 2020 yılında %0,68 azalarak 423.011'e düşmüştü ve bu nüfusun %74,2'si şehirde yaşamaktaydı. Güncel nüfusu 342.378'dir.

İlin yüzölçümü 5.628 km²'dir. İlde  km²'ye 60 kişi düşmektedir. (Bu sayı Suluova'da 104'tür.) Amasya il genelinin ortalama rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) yaklaşık 1.150 metredir. Şehir merkezinin rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) ise ortalama 411,69 metredir.

2018 yılına ait TÜİK verilerine göre Amasya'da merkez ilçeyle beraber toplam 7 ilçe, 8 belediye, bu belediyelerde 107 mahalle ve 372 köy vardır.

Amasya'nın plaka kodu 05'tir.

Amasya'nın bilinen ilk adı "Amaseia"'dır. Bu isim dünyanın ilk coğrafyacısı olarak bilenen Strabon tarafından verilmiştir. "Amaseia" amozonlardaki yaşayan halkın kraliçelerine verdikleri isimdir.

Amasya, "Şehzadeler Şehri" olarak bilinir.

Tarihçe

Yapılan arkeolojik araştırma ve elde edilen bulgulara göre Amasya'da ilk yerleşme MÖ 4000'lü yıllarda başlayıp Hitit, Frig, Kimmer, İskit, Lidya, Pers, Hellen, Pontus, Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerinde de yerleşme kesintisiz olarak devam etmiştir.

Pontuslar (MÖ 333 - MÖ 26) tarafından yapılan Kral Kaya Mezarları, günümüze kadar ulaşarak kentin anıt eserleri arasına girmiştir.

700 yıl Bizans egemenliğinde kalan Amasya, Melik Ahmet Danişmend Gazi tarafından 1075 yılında fethedilerek bu kentte ilk Türk - İslam Egemenliği kurulmuştur.

Osmanlı döneminde Anadolu'da Türklerin şehir hayatına geçiş yaptığı ilk yerlerden biri Amasya'dır. Bölgedeki özbeöz Türk oymaklarının burada yerleşmiş olması ve Amasya'nın korunaklı yapısı, Osmanlı şehzadelerinin yetiştirilmesi için bu bölgenin uygun görülmesine neden olmuştur. Bu sebeplerle Şehzade Çelebi Mehmet Timur nedeni ile dağılan Anadolu birliğini Amasya ve civarındaki Türkmenlerden sağladığı güçle tekrar sağlamıştır. .

Şehzade Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmet, Şehzade Murat (II), Şehzade Ahmet Çelebi, Şehzade Mehmet (II), Şehzade Alâeddin, Şehzade Bayezid (II), Şehzade Ahmet, Şehzade Murat, Şehzade Mustafa, Şehzade Bayezid ve Şehzade Murad (III) çeşitli tarihlerde Amasya'da Valilik yapmışlardır.

Bu dönemde kentte birçok ilim adamı yetişip saray, çeşme, medrese, cami, türbe vb. kalıcı eserlerle, şehir bir kültür merkezi olarak tarihteki yerini almıştır.

Tarihin akışı içerisinde önemli roller üstlenen Amasya, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında yine ön plana çıkmış, Kurtuluş mücadelesinin planları bu kentte hazırlanmıştır.

Yönetim

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Amasya Valisi, 1971 Şarköy doğumlu Önder BAKAN'dır. Eylül 2024/321 sayılı kararla, Göç İdaresi Başkan Yardımcısı iken atanmıştır.

Amasya Belediye Başkanı, 1983 Ladik doğumlu Turgay SEVİNDİ (CHP), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %42,92 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Amasya İl Genel Meclisi üye sayısı, 11 AK Parti, 5 MHP ve 5 CHP'den olmak üzere 21'dir. Amasya Belediye meclisi ise 10 AK Parti, 17 MHP ve 4 CHP'den olmak üzere 31 üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Amasya'nın Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üyelerinin siyasi partilere göre dağılımı: 2 AK Parti ve 1 CHP.

Nüfus

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Amasya ilinin nüfusu 342.242'dir. Bu nüfusun %77,28'si şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 5.628 km²dir. İlde km²ye 61 kişi düşmektedir. (Yoğunluk en çok Suluova'da 103'tür.) İlde yıllık nüfus %0,04 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Hamamözü (%1,71), Gümüşhacıköy(%-1,52)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 ilçe, 8 belediye, bu belediyelerde 107 mahalle ve ayrıca 372 köy vardır.

2025 yılı sonunda Amasya ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri
İlçe	Nüfus 2024	Nüfus 2025	Nüfus Artışı %	Fark	Belediye Sayısı	Mahalle Sayısı	Köy Sayısı	Köy Nüfusu	Şehir nüfusu	Şehirde oturan %	Alanı  km^2	km^2'ye düşen kişi
Göynücek	10.787	10.823	36	0,33	1	3	38	4.778	6.045	55,85	591	18
Gümüşhacıköy	22.663	22.319	-344	-1,52	1	12	44	6.992	15.327	68,67	629	35
Hamamözü	3.567	3.628	61	1,71	1	4	17	1.538	2.090	57,61	204	18
Merkez	151.058	151.433	375	0,25	2	40	100	26.432	125.001	82,55	1889	80
Merzifon	76.854	77.077	223	0,29	1	20	70	12.151	64.926	84,24	888	87
Suluova	47.101	46.928	-173	-0,37	1	21	40	7.190	39.738	84,68	456	103
Taşova	30.348	30.034	-314	-1,03	1	7	63	18.678	11.356	37,81	971	31
Amasya	342.378	342.242	-136	-0,04	8	107	372	77.759	264.483	77,28	5.628	61

İlin yıllara göre nüfusları

Amasya il nüfus bilgileri
Yıl	Toplam	Sıra	Fark	Şehir - Kır
1927	114.884	51		%26     30.297 84.587     %74
1935	128.113	53	%12	%25     32.023 96.090     %75
1940	136.029	54	%6	%25     33.935 102.094     %75
1945	147.870	53	%9	%25     36.764 111.106     %75
1950	163.669	53	%11	%23     37.868 125.801     %77
1955	227.044	48	%39	%22     49.321 177.723     %78
1960	257.281	45	%13	%27     70.646 186.635     %73
1965	285.729	45	%11	%29     83.016 202.713     %71
1970	307.025	47	%7	%32     97.088 209.937     %68
1975	322.806	49	%5	%36     115.480 207.326     %64
1980	341.287	51	%6	%38     128.077 213.210     %62
1985	358.289	51	%5	%41     148.614 209.675     %59
1990	357.191	49	%0	%46     162.544 194.647     %54
2000	365.231	53	%2	%54     196.621 168.610     %46
2007	328.674	54	%10	%61     201.331 127.343     %39
2008	323.675	56	%2	%62     201.575 122.100     %38
2009	324.268	56	%0	%63     205.310 118.958     %37
2010	334.786	54	%3	%66     219.541 115.245     %34
2011	323.079	56	%3	%65     210.947 112.132     %35
2012	322.283	57	%0	%66     211.474 110.809     %34
2013	321.977	57	%0	%67     215.997 105.980     %33
2014	321.913	57	%0	%69     221.404 100.509     %31
2015	322.167	57	%0	%70     226.432 95.735     %30
2016	326.351	57	%1	%71     232.041 94.310     %29
2017	329.888	57	%1	%72     237.142 92.746     %28
2018	337.508	57	%2	%71     239.660 97.848     %29
2019	337.800	57	%0	%73     245.778 92.022     %27
2020	335.494	57	%1	%73     245.236 90.258     %27
2021	335.331	57	%0	%74     247.980 87.351     %26
2022	338.267	57	%1

Konum

Konum Bilgileri
İlçe	Kuruluş Yılı	Önceden bağlı olduğu ilçe	Alanı km²	Rakım mt.	Merkeze Uzaklık km	Ulaşan Yollar
Amasya Merkez			1.889	400		/D.100-18
Göynücek	1954	Merkez	591	522	46	D.180-04=>05.51=>05.52
Gümüşhacıköy	Cumh.önce		629	822	68	/D.100-17=>05.79
Hamamözü	1990	Gümüşhacıköy	204	691	90	Gümüşhacıköy=>05.79
Merzifon	Cumh.önce		888	746	46	/D.100-17,  /D.795-03
Suluova	1957	Merkez	456	542	26	/D.100-18=>05.80
Taşova	1944	Erbaa	971	240	48	/D.100-19
AMASYA	Cumh.önce		5.628

Spor

2021-2022 sezonunda Amasyaspor FK BAL(bölgesel amatör lig) 5. Gruptan çıkmış ve play off turundan galip çıkarak 3. Lige yükselmiştir. Yıllar sonra gelen bu yükseliş şehirde günlerce kutlanmıştır. Voleybol Bayanlar 2. Ligi'nde Şehzadeler Voleybol, play-off maçlarına katılmıştır. Hentbol Erkekler 1.Ligi'nde 1957 Suluova Spor, 8.olmuştur. Basket EBBL, hentbol kadın 2.liglerinde birer takımı vardır.

Yeni Amasyaspor, Ziraat Türkiye Kupası 3. turunda Konyaspor'a elenmiştir.

En önemli spor tesisleri, 7.810 kişilik 12 Haziran Stadı ve 2.500 kişilik Yeni Amasya Spor Salonu'dur.

Turistik Yerler

• Amasya Yalıboyu Evleri
• Amasya Kalesi
• Kral Kaya Mezarları
• Amasya Arkeoloji ve Mumya Müzesi
• Sofular Cami ve Dar-ül Hadis'i

Ayrıca bakınız

• Amasya ilindeki yerleşim yerleri listesi